مسیر جاری : صفحه اصلی/مقالات/ماه‌ها و روزهای خاص/عید فطر/تحليلی بر مقام و منزلت عيد سعيد فطر
تحليلی بر مقام و منزلت عيد سعيد فطر
تحليلی بر مقام و منزلت عيد سعيد فطر

نویسنده : آيت الله جوادی آملی
تعداد بازدید کننده : 265

ماه مبارک رمضان یک وحدت جمعی دارد؛ گذشته از این که هر روز تکلیف جدا و مستقل دارد و روزه گرفتن اش لازم است، مجموع این ماه یک وحدت خاصّ دارد که قرآن کریم از او اینچنین یاد کرده است: مَنْ شَهِدَ مِنکمُ الشَّهرَ فَلیصُمْهُ (1). کسی که در ماه مبارک رمضان شاهد و حاضر بود و مسافر بود، این شهر را، این ماه را روزه بگیرد. لذا وظایف خاصّی برای شب هاست؛ دستورهای مخصوصی برای روزهاست؛ این وحدت جمعی ماه مبارک رمضان با فرارسیدن اوّل شوّال ، فطر او فرا می رسد.

بنابراین همان طوری که هر روز پایانش افطار است، این ماه هم پایانش افطار است و روز عید فطر افطار این ماه است؛ این مطلب اوّل.

مطلب دوّم آن است که این روز را خدای سبحان عید رسمی مؤمنین قرار داد. از دعای نورانی امام سجاد در وداع ماه مبارک رمضان بر می آید، چنین که در دعاهای قنوت نماز عید فطر هم بر می آید که خداوند این روز را عید قرار داد ؛ که جَعَلتَهُ لِلمُسلِمینَ عِیداً (2)، لِلمُؤمِنینَ عِیداً (3).

مطلب بعدی آن است که عید به معنای نشاط و سرور نیست ! چون سُروراً عطف بر عید شده است و جدای از اوست. در صحیفف سجادیه دارد عِیداً وَ سُروراً؛ این عید گرچه با (یا) استعمال شده است، ولی اصلش (واو) ای است نه یایی! شاید یایی هم اصلاً نباشد! این عادَ یعُودُوا است؛ که معاد هم از همین لغت است، و مُعید بودن خدای سبحان هم از همین لغت است. که عید از عُود و رجوع مجدّد است . خدای سبحان نام مبارکی دارد به نام مبداء و مُبدع و نام مبارک دیگرش مُعید است که او بر می گرداند. یوم عید یوم رجوع إلَی الله است.

لذا دستورهایی که مربوط به خطبه ها و سخنان امام نماز عید هست، این است که: شما وقتی از منزل‌هایتان بیرون می‌روید به طرف مصلّی ، آن حالت زنده شدن از قبر را در نظر بگیرید که یک ترسیمی از معاد است. منتها خدای سبحان اگر بخواهد به صورت مُعید تجلّی تامّ داشته باشد، جریان معاد پیش می‌آید؛ و اگر گوشه ای از آن نام تجلّی بکند، «عید فطر» ظهور می‌کند. این عود و رجوع بنده است به طرف خدای سبحان.

کسانی که روزه این ماه را گرفتند و توفیق انجام وظیفه داشتند، بر می گردند، جایزه خود را از خدای سبحان دریافت می‌کنند. لذا شب عید فطر و روز عید فطر به عنوان «لِیلَهُ الجَوایز» یا «یومُ الجَوایز» هست که اگر گفته شده است:

روز عید است و من مانده در این تدبیرم
که دهم حاصل سی روزه و ساغر گیرم

همین است که انسان بر می گردد به طرف خدای سبحان، پاداش اش را دریافت می‌کند.

مطلب بعدی آن است که: کسانی که به وظایف این ماه پر فیض موفّق شدند و عمل کردند، آنها که خُوفاً مِنَ النّار روزه گرفتند، یا شب‌های این ماه را زنده نگه داشتند، جایزه‌ای که از فرشتگان الهی دریافت می‌کنند، نجات از نار است.

آنهایی که برای رسیدن به بهشت وظایف ماه مبارک رمضان را انجام دادند، جایزه‌ای که از فرشتگان رحمت دریافت می‌کنند، وصول به بهشت است. إن شاء الله این جایزه را حفظ می کنند!

و آنهایی که شُوقاً إلَی الله، حُبّاً لله، شُکراً لله عبادت کردند، عُودشان به طرف خود خدای سبحان است و جایزه را از دست بی دستی خدای سبحان دریافت می کنند و آن هم محبوبیت است و کرامت، که مقام شامخ محبّت را به آنها عطاء می‌کند ؛ وقتی محبوب الهی شدند، هم از گزند دوزخ مصون‌اند، هم از فیض و فُوز بهشت طرفی می‌بندند. بنابراین سه گروه به خدا برمی‌گردند؛ هر گروه جایزه خاصّ خودشان را هم دریافت می‌کنند.

و در قرآن کریم فرمود: ما این یک ماه را که وحدت جمعی دارد بر شما لازم کردیم که روزه بگیرید؛ لِتُکمِلُوا العِدَّه وَ لِتُکبِّرُوا اللهَ عَلی مَا هَداکمْ (4). شما باید این سی روز را به کمال برسانید، این ماه را به کمال برسانید، و بعد خدا را تکبیر بگویید؛ بگویید خدا اَکبَرِ مِنْ کلِّ شِیء (5) یا اَکبَرِ مِنْ أنْ یوصَفْ (6) است که شما را هدایت کرده است. لِتُکبِّرُوا اللهَ عَلی مَا هَداکمْ.

لذا وظیفه آن است که بعد از نماز مغرب و نماز عشاء و نماز صبح و نماز عید فطر این تکبیر اَللهُ اَکبَرُ عَلی مَا هَدانا (7) را انسان بازگو کند. لِتُکمِلُوا العِدَّهَ وَ لِتُکبِّرُوا اللهَ عَلی مَا هَداکمْ. خدا را انسان به بزرگی یاد کند که او را هدایت کرده است. معلوم می‌شود یکی از بهترین و بارزترین مصادیق هدایت، همین این دستور روزه گرفتن است و انجام وظایف شب‌های این ماه پر برکت!

هم در دعاهای ما آمده، هم در روایات ما آمده که: ماه مبارک رمضان قُرَّهُ الشُّهُور و رأسُ السَّنَه (8) است. آغاز سال برای سالکان صالح ماه مبارک رمضان است. کسی که اهل سیر و سلوک است، ذخیره یک ساله را از ماه مبارک رمضان فراهم می‌کند. هم مشکل ماه مبارک رمضان را تأمین می‌کند، هم مشکل یازده ماه دیگر را!

بنابراین باید جایزه‌ای که در شب و روز عید فطر می‌گیریم، آن قدر قوی و زیاد باشد که بتواند مشکل یازده ماه دیگر ما را هم حل کند؛ که إن شاء الله امیدواریم اینچنین باشد. جوایز الهی این است! وَ لِتُکبِّرُوا اللهَ عَلی مَا هَداکمْ.

مطلب بعدی آن است که بیشترین دعا را در بین این چهارده معصوم (علیهم الصَّلاة و علیهم السَّلام)، وجود مبارک امام سجاد دارد. حالا یا از ائمه دیگر جمع آوری نشده، یا جمع آوری شده بود و به ما نرسید، یا اصلاً آنها این تجلّی دعا را واگذار کرده بودند به وجود مبارک امام سجاد! شما ببینید دعاهایی که وجود مبارک امام باقر (سلام الله علیه) در مراسم عید فطر دارند، همان‌هایی است که امام سجاد فرمود؛ وقتی می‌خواستند برای نماز عید فطر خارج بشوند، همان دعایی را می‌خواندند که امام سجاد دارد!

وجود مبارک امام سجاد در بخش وداع ماه مبارک رمضان به خدا عرض می‌کند: خدایا! ما الآن تقریباً داریم مصیبت می‌بینیم که عزیزترین دوست ما از ما رخت برمی‌گردد، هجرت می کند؛ وَاجبُر مُصیبَتَنَا فِی شَهرِنا (9). خوب ما با این ماه مأنوس شدیم، این ماه ما را حفظ کرده است؛ حصن حصینی بود. مجاری ادراکی ما و تحریکی ما در این شهر طهور و تَمحیص به طهارت و پاکیزگی راه یافته است و الآن داریم این دوست عزیز را از دست می‌دهیم. شما در روز عید فطر این مصیبت‌مان را جبران بکنید. جایزه‌ای عطا بکنید که این مصیبت ما تسلّی پیدا کند. وَاجْبُر مُصیبَتَنَا فِی شَهرِنا، آن را در روز عید فطر بکنید.

این گونه از لطایف نیایش که در دعاهای امام سجاد (سلام الله علیه) هست، در ادعیه ائمه بعدی هم ظهور کرده؛ امام باقر (سلام الله علیه) هم همین را دارد.
مطلب مهمی که وظیفه همه ما در همه مراحل، مخصوصاً در این عیدهاست، این است که دعا برای وجود مبارک ولی عصر و استقرار حکومت مهدوی با کرامت و عزّت از خدا بخواهیم! چون در همین این دعاهای امام سجاد آمده است که خدایا! شما عید فطر را روزی قرار دادی که امّت اسلامی کنار هم جمع می‌شوند. و مُهتشد اینهاست، مجمع اینهاست. و برای اینها آن نشاط را هم فراهم بکنید. نشاط امّت اسلامی در استقرار عدل است. لِیقُومَ النّاسُ بِالقِسط (10) است. اگر إن شاء الله فقر و فساد و تبعیض رخت برمی‌بندد، جامعه اسلامی لبخندی بر لبانش می‌نشیند.

وجود مبارک امام باقر وقتی برای نماز عید فطر بیرون می‌آمدند، از منزل خارج می‌شدند، دعاهایی که مربوط به امام زمان است، داشتند؛ که خدایا! اَللّهُمَّ إنّا نَرغَبُ إلَیک فِی دُولَهٍ کریمَهٍ تُعِزُّ بِهَا الإسلامَ وَ اَهلَه (11). چنین که خود وجود مبارک ولی عصر هم این دعاها را دارد.

دعای دیگری مربوط به وجود مبارک امام زمان (أرواحنا فداه) است که آن حضرت در روز عید فطر، بعد از نماز صبح با این جلال و شکوه به لقای خدا می‌رفت! بالأخره انسان باید جایزه را از دست خدای سبحان دریافت کند، ترقّی کند و بگیرد.

دعای نورانی امام مهدی موجود موعود (علیه أفضلُ صلواتِ المُصلّین) بعد از نماز صبح روز عید فطر این است؛ عرض می کند:

خدایا! من می‌خواهم به حضور شما بار یابم. امّا با جلال و شکوه می‌آیم که محفوظ بمانم. اَللّهُمَّ إنّی اَتَوَجَّهُ إلِیک بِمُحَمَّدٍ (صَلَّ اللهُ عَلیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم) اَمامِی وَ بِعَلِی‌ِ (عَلَیهِ الصَّلاهُ وَالسَّلام) عَنْ یمینِی وَ خَلفِی وَ بِاَیمَّتِی عَنْ یسارِی اَستَتِرُوا بِهِمْ مِنْ عَذابِک (12). خدایا! ما با این جلال و شکوه به حضور تو بار می‌یابم که از قهر و غضب ات نجات پیدا کنم. اینها تعلیم ماست. یعنی من طرزی حرکت می‌کنم که وجود مبارک پیغمبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) جلوی من باشد. و علی بن ابی طالب طرف راست و پشت سر مرا حفظ کند. و ائمه دیگر طرف چپ مرا حفظ بکنند. من مُحاط و محفوف به نبوّت و رسالت و ولایت و امامت باشم. من در این مجمع و این مجموعه به حضور تو بار می‌یابم، به وسیله اینها از قهر تو نجات پیدا کنم.

این تعلیم ماست که ما چگونه به ذات أقدس إله عرض حاجت کنیم، به کی متوسّل بشویم، کی را شفیع قرار بدهیم و از نبوّت آنها، از رسالت آنها، از ولایت آنها، از امامت آنها، از عصمت آنها، از حجّت بالغه بودن آنها مدد بگیریم. خود وجود مبارک ولی عصر خود را محفوف به اینها می‌داند.

ما هم اینچنین به خدای سبحان عرض بکنیم: پروردگارا! امّت اسلامی پشت سر پیامبر اکرم (علیه و علی آله آلاف التحیة والکرم) در حالی که محفوف به امامت و ولایت است، در پناه اینها به تو پناهنده می‌شود. اینها امام ما و اَمام ما هستند در دنیا و برزخ و قیامت، در عید فطر ، در گرفتن جایزه؛ که إن شاء الله امیدواریم اعمال و عبادات همگان به احسن وجه مقبول باشد! و خدای سبحان آن دولت کریمه‌ای را که امام باقر مسألت کرده است و همگان خواهان آنیم، نصیب ما بفرماید! و این نظام اسلامی را به نظام ولی عصر (أرواحنا فداه) متّصل بفرماید! اَللّهُمَّ إنّا نَرغَبُ إلِیک فِی دُولَهٍ کریمَهٍ تُعِزُّ بِهَا الإسلامَ وَ اَهلَه وَ تُذِلُّ بِهَا النِّفاقَ وَ اَهلَه وَ تَجعَلُنَا فِیها مِمَّنْ تَنتَصِرُ لِدینِک وَ لا تَستَبدِلْ بِنَا غِیرَنا.


پی‌نوشت‌ها:
(1) سوره بقره، آیه 185
(2) من لا یحضره الفقیه، جلد 1، صفحه 513، بابُ صَلاهُ العیدین
(3) صحیفه سجادیه، دعای 45، قسمت 52 ـ وَ کانَ دُعایهُ (ع) فِی وِداعِ شَهرِ رَمَضان ؛ اَلَّذِی جَعَلتَهُ لِلمُؤمِنینَ عِیداً وَ سُروراً
(4) سوره بقره، آیه 185
(5) کافی، جلد صفحه 118، بابُ مَعانی الأسماء وَاشتِقاقِها
(6) مستدرک الوسایل، جلد 5، صفحه 328، بابُ کراهَه أنْ یقال اَللهُ اَکبَرُ مِنْ کلِّ شِیء ، بَلْ یقالُ مِنْ أنْ یوصَف
(7) کافی، جلد 4، صفحه 166، بابُ التَّکبیرِ لِیلَهِ الفِطر وَ یومِه
(8) تهذیب الأحکام، جلد 4، صفحه 333، بابُ الزِّیادات
(9) صحیفه سجادیه، دعای 45، قسمت 48 ـ وَ کانَ دُعایهُ (ع) فِی وِداعِ شَهرِ رَمضان
(10) سوره حدید، آیه 25
(11) بحار الأنوار، جلد 88، صفحه 6، باب 2 ـ اَدعیهُ عِیدِ الفِطر وَ زَوایدُ الآداب
(12) تهذیب الأحکام، جلد 3، صفحه 140، بابُ صَلاهِ العیدین

منبع: www.iec-md.org